Sprawdzone metody leczenia dyskopatii

0
448

Metodyka leczenia dyskopatii

Dyskopatia jest chorobą zaliczaną do schorzeń tkanki miękkiej. Jej najczęstszymi objawami są: ból, rwa kulszowa, udowa, barkowa, zaburzenia ruchomości kręgosłupa. Bardziej szczegółowo schorzenie zostało opisane przeze mnie tutaj.

 Do nieoperacyjnych metod leczenia dyskopatii zalicza się wszystkie czynności lecznicze nie mające charakteru chirurgicznego. Należą do nich wszelkie formy terapii manualnej, ćwiczenia lecznicze, masaże, farmakoterapia, zabiegi z zakresu fizykoterapii, akupunktura, medycyna chińska etc.

Na rynku usług medycznych istnieje wiele propozycji leczenia zarówno bólu kręgosłupa jak i konkretnie dyskopatii. Jednakże nie wszystkie proponowane metody są skuteczne i mają poparcie w dowodach naukowych. Poniżej przedstawiam poparte dowodami najskuteczniejsze metody leczenia dyskopatii i dolegliwości bólowych kręgosłupa.

Aby dobrze zrozumieć istotę leczenia dyskopatii, należy zapoznać się z jej wpływem na tkanki i poszczególne układy organizmu oraz procesem patomechanicznym, który prowadzi do powstania i rozwoju schorzenia.

Wpływ dyskopatii na tkanki i poszczególne układy organizmu

Analizując patomechanizm dyskopatii, w jego przebiegu mamy do czynienia z następującymi zmianami:

Zmiany w obrębie dysków (krążków międzykręgowych)

 

Warto przeczytać! – Budowa krążka międzykręgowego 

  1. Odwodnienie (dehydratacja) krążków międzykręgowych;
  2. Obniżenie wysokości przestrzeni międzykręgowej – kompresja krążków międzykręgowych;
  3. Wysunięcie masy krążka międzykręgowego poza granice kostne trzonów kręgów;
  4. Pękanie włókien pierścienia włóknistego;

Warto przeczytać !-  proces degeneracji krążka międzykręgowego

Zmiany w obrębie systemu mięśniowego:

  1. Osłabienie siły mięśni przykręgosłupowych;
  2. Kompensacyjne napięcie mięśni przykręgosłupowych. W odcinku lędźwiowym często ma miejsce przesunięcie boczne miednicy tzw. shift w płaszczyźnie czołowej, któremu towarzyszy skrzywienie boczne kręgosłupa lędźwiowego;
  3. Spadek siły głębokich stabilizatorów mięśniowych oraz prostowników grzbietu i karu.

Zmiany w obrębie tkanki nerwowej

W zależności od przebiegu procesu dyskopatycznego może dojść do następujących zmian w strukturach nerwowych:

  1. Ucisk korzeni jednego ze splotów nerwowych zwykle: kulszowego, udowego, szyjnego.
  2. Ucisk opon rdzenia kręgowego

Zmiany uciskowe tkanki nerwowej świadczą o zaawansowanej formie zwyrodnienia dysku. Do niekorzystnych skutków ucisku nerwów zaliczymy:

  1. Parestezje czuciowe (drętwienie, mrowienie, zaburzenia czucia) wzdłuż traktów nerwowych odpowiadającym uciśniętemu poziomowi;
  2. Zaburzenie mechaniki ciała. Znaczne ograniczenie ruchu wzdłuż zajętego szlaku nerwowego np. trudności z przyciągnięciem brody do mostka, podniesieniem wyprostowanej nogi lub zrobieniem skłonu w przód;
  3. Niedokrwienie uciśniętego segmentu nerwowego. Tkanka nerwowa jest bardzo wrażliwa na skutki niedokrwienia. W wyniku ucisku może bardzo szybko dojść do zaburzeń czucia powierzchownego skóry  – zaburzenia czucia dotyku, temperatury, bólu, oraz w późniejszym etapie spadku siły mięśniowej.

 Zmiany w obrębie układu kostno-stawowego kręgosłupa

Przed wystąpieniem dyskopatii zachodzi zjawisko destabilizacji kręgosłupa. Wiąże się ono z osłabieniem funkcji mięśni stabilizatorów tułowia. W związku z ich osłabieniem znaczną część funkcji podtrzymujących tułów muszą przyjąć na siebie struktury bierne kręgosłupa:

Krążki międzykręgowe, stawy, więzadła.

Jako pierwsze procesowi zwyrodnienia ulegają krążki międzykręgowe, następnie stawy międzywyrostkowe. W przeciążonych funkcją stabilizacyjną stawach zachodzi proces zwyrodnienia, natomiast w przeciążonych więzadłach pojawia się ból.

Zmiany w strukturach kostnych – osteofity

Toczący się proces zwyrodnieniowy w krążkach międzykręgowych, stawach oraz przeciążenie aparatu mięśniowo więzadłowego doprowadza do stopniowego zwężania przestrzeni międzykręgowej. W efekcie sąsiadujące ze sobą trzony kręgów zaczynają kolidować ze sobą i na ich powierzchniach granicznych wytwarzają się naroślą kostne zwane osteofitami. Są to dziobiaste, kostne twory, zlokalizowane zwykle na krawędziach trzonów kręgów. Początkowo ich zadanie jest typowo obronne. W założeniu mają pełnić funkcję stabilizującą kręgosłup. Blokują niepożądane ruchy oraz zabezpieczają kolumnę kręgosłupa przed dalszym osadzaniem. Jednakże z czasem stają się przyczyną dolegliwości bólowych i postępujących dysfunkcji ruchowych kręgosłupa.

Planowanie leczenia dyskopatii

Podejmując się terapii dyskopatii musimy uwzględnić negatywne skutki wywołane przez chorobę w obrębie wielu struktur i funkcji ciała, jak również zadbać o odwrócenie łańcucha zdarzeń, który doprowadził do choroby.

Przebieg choroby oraz rokowania terapii zależą od wielu zmiennych: wiek chorego, poziom sprawności ruchowej, masa ciała, tryb życia, nawyki dietetyczne, stosunek do używek (palenie papierosów, alkohol, narkotyki), rozmiar oraz poziom  wypukliny, czas trwania choroby, choroby współtowarzyszące.

Planowanie terapii musi odbywać się na podstawie dokładnego badania fizykalnego oraz wywiadu z zakresu stylu życia pacjenta, środowiska pracy etc. W zależności od wyników diagnostycznych będziemy dobierać optymalne metody terapii.

Biorąc pod uwagę cały zbiór problemów jakie niesie dyskopatia do jej leczenia należy wdrożyć procedury obejmujące pełen wachlarz zmian zachodzących w tym procesie chorobowym. Terapia musi prowadzić do odwrócenia całego patomechanizmu prowadzącego do powstania schorzenia. Należy także, przeprowadzić skuteczną interwencję leczniczą zmian zaistniałych już w trakcie choroby. W tym toku postępowania do najważniejszych czynności będą należały:

  1. Postępowanie przeciwbólowe/przeciwzapalne/regeneracyjne
  2. Dekompresja (odciążenie) kręgosłupa i krążków międzykręgowych;
  3. Repozycja (zmiana pozycji) krążków międzykręgowych;
  4. Odbarczenie uciśniętych przez wysunięty dysk struktur nerwowych;
  5. Rozluźnienie nadmiernie napiętych mięśni;
  6. Wzmocnienie gorsetu mięśniowego oraz edukacja z zakresu ćwiczeń stabilizacyjnych;
  7. Edukacja z zakresu ergonomii pracy oraz codziennej higieny kręgosłupa;

Procedura przeciwzapalna

Farmakoterapia

Nie ma wystarczających dowodów potwierdzających skuteczność środków farmakologicznych w terapii dyskopatii. Doraźnie przyjmowane środki przeciwbólowe mogą objawowo łagodzić ból, natomiast w żaden sposób nie wpływają na aktywną terapię zmian dyskopatycznych.

Fizykoterapia

Zabiegi fizykoterapeutyczne same w sobie nie wpływają na zmiany rozmiaru wypukliny i nie mogą być traktowane jako jedyny sposób terapii. Fizykoterapia działa wspomagająco dla pozostałych metod. Może przyśpieszać proces regeneracji włókien kolagenowych pierścienia włóknistego, umiarkowanie zmniejszać ból i stan zapalny.

Procedura wymaga zlecenia lekarza lub fizjoterapeuty. Do skutecznych zabiegów należą: ultradźwięki/fonoforeza z lekiem przeciwzapalnym (ud), laser, pole magnetyczne.

W kontekście fizykoterapii należy wymienić jeszcze zabiegi prądami TENS. Wykazano działanie przeciwbólowe tej formy terapii, jednakże podobnie jak pozostałe zabiegi fizykoterapeutyczne nie wpływają one na zmniejszenie wypukliny.

Repozycja krążków międzykręgowych

Inaczej przesunięcie wypuklonego materiału dysku na swoje miejsce. Jest to jeden z najważniejszych elementów terapii dyskopatii.

Cel repozycji:

  1. Redukcja/zniesienie nacisku wysuniętej masy dysku na opony rdzenia kręgowego lub/i korzenie nerwów rdzeniowych;
  2. Zrośnięcie rozerwanych włókien pierścienia włóknistego i ustabilizowanie dysku. Stabilizacja jądra miażdżystego jest ostatecznym celem terapii. Termin stabilność dysku oznacza, że dysk nie wysuwa się poza przestrzeń ograniczoną trzonami kręgów. Innymi słowy, niezależnie od czynności mechanicznych dnia codziennego, stabilne dyski nie opuszczą przeznaczonej sobie przestrzeni anatomicznej, wyznaczonej przez trzony dwóch sąsiadujących ze sobą kręgów.

Metody repozycji i stabilizacji dysku:

  1. Metoda McKenzie

System terapii mechanicznej, w dużej mierze opierający się na pracy własnej pacjenta. Terapeuta wyznacza kierunek i rodzaj ćwiczeń podczas wizyty diagnostycznej, następnie instruuje pacjenta z zakresu metodyki ich wykonywania, ilości powtórzeń, częstotliwości oraz przewidywanego czasu trwania określonej procedury.

Zwykle należy wykonywać ćwiczenia co dwie godziny, po 10 powtórzeń określonego ruchu terapeutycznego w serii. Pełna terapia trwa około 4 tygodniu i wymaga cyklicznej kontroli ze strony terapeuty. Okres 4 tygodni jest czasem, w którym włókna tkanki łącznej tworzące pierścień włóknisty powinny ulec zagojeniu.

Warto przeczytać! – więcej o metodzie McKenzie

 

  1. Trakcja osiowa kręgosłupa

Technika fizjoterapeutyczna dzięki, której możemy jednocześnie odciążyć dysk jak również doprowadzić do jego repozycji.

Trakcja osiowa polega na mechanicznym wyciąganiu kręgosłupa wzdłuż jego osi długiej. Zabieg ten stanowi odwrócenie sił kompresyjnych (ściskających) działających niejednokrotnie przez długie lata na chory kręgosłup.

Zabieg wymaga wykwalifikowanego w dziedzinie terapii manualnej fizjoterapeuty, który dobierze odpowiednią siłę trakcji, czas trwania oraz rodzaj wyciągu pulsacyjny lub/i stały.

Wpływ trakcji na krążki międzykręgowe i kręgosłup:

  1. Odciążenie/relaksacja stawów oraz krążków międzykręgowych (dysków);
  2. Nawodnienie dysków;
  3. Zwiększenie przestrzeni międzykręgowej;
  4. Dekompresja korzeni nerwowych;
  5. Repozycja krążków międzykręgowych;
  6. Zmniejszenie bólu pleców.

Kiedy warto wykonać trakcję osiową kręgosłupa

Zabieg doskonale sprawdza się w silnych stanach bólowych w typach dyskopatii z uciskiem korzeni nerwowych lub opon rdzenia kręgowego, u pacjentów otyłych oraz osób długotrwale przebywających w pozycji siedzącej.

Procedura trakcji osiowej jest całkowicie bezpieczna.

Kto wykonuje zabiegi

Trakcje powinien wykonać fizjoterapeuta, specjalizujący się w Terapii Manualnej.

3. Manipulacje/mobilizacje kręgosłupa

Są to techniki z dziedziny Terapii Manualnej. W badaniach klinicznych wykazany został pozytywny wpływ tej formy terapii, zarówno w obszarze wysuniętego materiału krążka międzykręgowego jaki i bólu.

Warto przeczytać! – więcej o Terapii Manualnej

Odbarczenie uciśniętych przez wysunięty dysk struktur nerwowych

Przesunięta masa krążka międzykręgowego w zaawansowanej postaci dyskopatii może drażnić struktury nerwowe. Są to korzenie nerwów rdzeniowych lub/i opony rdzenia kręgowego. W wyniku ucisku tkanki nerwowej dochodzi do upośledzenia przebiegu krwi w jej obrębie. Niedokrwienie może prowadzić do  trwałego lub długotrwałego deficytu funkcjonalnego nerwu. W początkowej fazie niedokrwienia nerwu, mają miejsce zaburzenia czucia, następnie postępuje spadek siły mięśniowej. W każdej fazie tego procesu (od samego początku) zwykle ma miejsce ograniczenie ruchomości kończyn lub/i tułowia wywołane upośledzeniem ślizgu uciśniętego nerwu.

Tkanka nerwowa jest bardzo wrażliwa na zmiany niedokrwienne, negatywne efekty tego zjawiska mogą pojawić się bardzo szybko, natomiast okres rekonwalescencji, czyli powrotu funkcji nerwu trwa nieproporcjonalnie długo.

Dlatego bardzo ważnym elementem terapii dyskopatii jest ochrona systemu nerwowego przed zmianami niedokrwiennymi. Do tego celu służyć będą wymienione wyżej metody: McKenzie oraz trakcja osiowa kręgosłupa. Jednakże bardzo dobre efekty regeneracji i uwalniania dotkniętych uciskiem nerwów osiąga się dzięki zastosowaniu metody Neuromobilizacji.

Warto przeczytać! – więcej o Neuromobilzacji

Rozluźnienie napięcia  mięśniowego

 

Wzmocnienie gorsetu mięśniowego

Prawidłowo działający układ mięśniowy stanowi podstawę zarówno do utrzymania zdrowego kręgosłupa, wyleczenia go z dolegliwości bólowych oraz powstrzymania rozwoju procesów zwyrodnieniowych.

Kiedy można rozpocząć ćwiczenia lecznicze

Odpowiednio dobrane ćwiczenia terapeutyczne powinno się stosować na każdym etapie choroby. Jednakże jednym z istotnych warunków ich skuteczności jest właściwy dobór obciążeń oraz rodzaju aktywności do fazy choroby.

Jakie wykonywać ćwiczenia

W fazie ostrej kiedy mamy do czynienia z nasilonymi objawami bólowymi pomocne mogą być ćwiczenia izometryczne. Tego typu forma aktywności mięśniowej wpływa na spadek napięcia mięśniowego, wspomaga odżywianie struktur kręgosłupa, aktywizuje nadmiernie rozluźnione „rozleniwione” grupy mięśni głębokich, obniża dolegliwości bólowe.

Następnie w miarę spadku bólu i stanu zapalnego zwiększamy aktywność, stopniowo budując prawidłowy fundament mięśniowy, wspierający nasze ciało.

Praca nad wzmocnieniem mięśni przypomina budowę domu. Rozpoczynamy od fundamentu jakim są grupy mięśni głębokich. Wykonujemy ćwiczenia od prostych w pozycjach niskich: leżenie, klęki do ćwiczeń złożonych w pozycjach wysokich: w siadzie, staniu. W raz z rozwojem kolejnych grup mięśniowych przechodzimy do ćwiczeń skrętnych, zwiększając obciążenia zewnętrzne oraz zakresu i płaszczyzny ruchu.

Po uzyskaniu stabilizacji krążka międzykręgowego, możemy rozpocząć zorganizowane zajęcia z zakresu jogi lub pilatesu.

Warto przeczytać! – Rola stabilizacji mięśniowej w profilaktyce bólu pleców

Edukacja ergonomii pracy oraz codziennej higieny kręgosłupa

Praca siedząca stanowi bardzo duże ryzyko przeciążeń kręgosłupa. Przyjmuje się, że stopień obciążenia dolnej części kręgosłupa u osób siedzących za przysłowiowym biurkiem odpowiada bardzo ciężkiej pracy fizycznej. Główne zagrożenie w pracy stanowią:

  • Nieodpowiednie ukształtowanie krzywizn kręgosłupa;
  • Jednostajny nacisk na stałe elementy tkanek;
  • Długa ekspozycja na działanie nacisku;

Edukacja z zakresu ergonomii pracy powinna uwzględnić powyższe zagrożenia i obejmować:

  • Naukę przyjmowania prawidłowej pozycji;
  • Trening podnoszenia przedmiotów;
  • Edukację z zakresu biomechaniki kręgosłupa;
  • Naukę technik relaksacyjnych i wzmacniających;

Generalnie niezależnie od grupy zawodowej istotne jest zapewnienie kręgosłupowi odpowiedniego układu naturalnych krzywizn, wsparcia mięśniowego, maksymalnego odciążenia.

Ważny element profilaktyki stanowi nauka biomechaniki oraz patomechaniki schorzeń kręgosłupa i pleców. Zrozumienie zasad prawidłowo działających systemów mechanicznych oraz procesu prowadzącego do choroby

wprawiających nasze ciało w ruch oraz podtrzymujących je w pozycjach statycznych kładzie fundament pod skuteczną profilaktykę i leczenie już istniejących wad oraz zespołów bólowych.

Podsumowanie

Dyskopatia jest przewlekłą chorobą krążka międzykręgowego. Najczęściej dotyka osoby pomiędzy 30 a 50 rokiem życia. Chorują częściej mężczyźni niż kobiety (2:1). U jej źródła leżą czynniki genetyczne, środowiskowe, cechy osobnicze oraz nawyki życiowe. Problemy związane z dyskopatią są złożone i dotyczą wielu struktur organizmu w obrębie kręgosłupa, układów: nerwowego, mięśniowego oraz kostno-stawowego. Do głównych zadań procesu terapeutycznego należy: repozycja i stabilizacja krążka międzykręgowego, zmniejszenie bólu i deficytów ruchomości, ochrona układu nerwowego przed skutkami długotrwałego ucisku i zmian niedokrwiennych, przystosowanie narządu ruchu do bezpiecznego przyjmowania obciążeń mechanicznych dnia codziennego, edukacja w zakresie ergonomii pracy oraz codziennej higieny kręgosłupa.

Specjalistami skutecznie leczącymi nieoperacyjne formy dyskopatii są przede wszystkim fizjoterapeuci oraz pomocniczo lekarze: radiolodzy, ortopedzi, neurochirurdzy, medycyny rodzinnej, neurolodzy, pielęgniarki.

Najkorzystniejszymi formami terapii, mającymi poparcie w licznych badaniach naukowych są: metoda McKenzie, Terapia Manualna, Trening Medyczny. Metodami wspomagającymi mogą być: fizykoterapia, akupunktura. Do skutecznych form profilaktyki należy joga oraz metoda Pilates.

Źródła

J Back Musculoskelet Rehabil. 2017;30(2):247-253. doi: 10.3233/BMR-160741.Effects of segmental traction therapy on lumbar disc herniation in patients with acute low back pain measured by magnetic resonance imaging: A single arm clinical trial. Karimi N1, Akbarov P1,2, Rahnama L1.

 J Manipulative Physiol Ther. Mar 2008; 31 (3): 191–8. doi: 10.1016 /
j.jmpt.2008.02.001. Comparison of 3 methods of physical therapy for acute pain in
lumbar disc hernias measured on the basis of clinical assessment and magnetic
resonance imaging. Unlu Z 1, Tasci S, Tarhan S, Pabuscu Y, Islak S.

J Rheumatol Int. March 2003; 23 (2): 82-6. Epub 2002 September 26. The effectiveness of lumbar traction in the treatment of patients with lower
back pain. Borman P 1, Keskin D, Bodur H

J Manipulative Physiol Ther. 2018 May;41(4):323-331. doi: 10.1016/j.jmpt.2017.10.010.Comparison Between Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation and Stabilization Exercises in Fatigue and Transversus Abdominis Activation in Patients With Lumbar Disk Herniation: A Randomized Study. Ramos LAV1, Callegari B2, França FJR3, Magalhães MO4, Burke TN3, Carvalho E Silva APMC3, Almeida GPL5, Comachio J3, Marques AP3.

Biomed Res Int. 2015;2015:304328. doi: 10.1155/2015/304328. Epub 2015 Mar 25.Comparison of high-intensity laser therapy and ultrasound treatment in the patients with lumbar discopathy. Boyraz I1, Yildiz A1, Koc B1, Sarman H2.

J Orthop Sports Phys Ther. 2016 Jul;46(7):514-22. doi: 10.2519/jospt.2016.6379. Epub 2016 May 12. A Randomized Controlled Trial Comparing the McKenzie Method to Motor Control Exercises in People With Chronic Low Back Pain and a Directional Preference. Halliday MH, Pappas E, Hancock MJ, Clare HA, Pinto RZ, Robertson G, Ferreira PH.

Spine (Phila Pa 1976). 2011 Nov 15;36(24):1999-2010. doi: 10.1097/BRS.0b013e318201ee8e. The McKenzie method compared with manipulation when used adjunctive to information and advice in low back pain patients presenting with centralization or peripheralization: a randomized controlled trial. Petersen T1, Larsen K, Nordsteen J, Olsen S, Fournier G, Jacobsen S.

BMC Musculoskelet Disord. 2015 Apr 1;16:74. doi: 10.1186/s12891-015-0526-1. Predicting a clinically important outcome in patients with low back pain following McKenzie therapy or spinal manipulation: a stratified analysis in a randomized controlled trial. Petersen T1, Christensen R2, Juhl C3,4.

J Bodyw Mov Ther. 2018 Jan;22(1):192-202. doi: 10.1016/j.jbmt.2017.04.008. Epub 2017 Apr 26.Is Pilates an effective rehabilitation tool? A systematic review. Byrnes K1, Wu PJ1, Whillier S2.

 

 

 

 

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here